Translated by Sulad Jhun Cardeinte (from the book Pocket Dictionary for Understanding Adventism by Michael W. Campbell)
Sentral sa paglambo sa teolohiya sa Seventh-day Adventist mao ang lig-on nga pagtuo sa primasiya ug awtoridad sa Kasulatan (sa espiritu ni Martin Luther ug sa Protestanteng Repormasyon). Sa ika-19 nga siglo, ang mga Restorationist nagpadayon niini nga panulondon pinaagi sa pag-apelar sa awtoridad sa Kasulatan aron makabalik sa orihinal nga kaputli sa simbahan sa Bag-ong Tugon, uban sa ilang padayon nga paningkamot sa pagpangita sa “present truth” o kasamtangang kamatuoran.
Ang mga unang pionero sa Seventh-day Adventist, ilabi na, nagpakita sa usa ka sukaranan nga pagtuo sa progressive truth ug progressive revelation (progresibong kamatuoran ug progresibong pagpadayag), nga nagpalig-on sa panginahanglan sa pagtuon sa Biblia. Natuohan nila nga ang matag usa kinahanglan magtuon sa Biblia alang sa iyang kaugalingon ug magpadayon sa pag-evaluate ug pagtan-aw sa iyang kaugalingon aron mabuhi sumala sa Pulong sa Dios.
Ang Adventista nga teolohiya wala magsugod sa walay konteksto. Bisan dili matandog sa mubo nga sanaysay ang tanang impluwensya nga nakaporma niini, adunay pipila ka pinaka-importante nga impluwensya. Usa sa labing makita mao ang dugay nga kasaysayan sa paghubad sa propesiya, nga misangkad sa tibuok kasaysayan sa Kristohanong simbahan.
Si Le Roy Edwin Froom, sa iyang bantugang buhat The Prophetic Faith of Our Fathers, naglatid sa daghang mga tawo sa nagkalain-laing siglo nga nagtuo sa historicist nga paghubad sa propesiya sa Biblia. Sa yano nga pagpasabot, ang historicist nga pamaagi usa ka karaang metodolohiya nga nagtan-aw sa Biblia nga seryoso—nagpasabot nga ang historicist mosalig sa Biblia sumala sa iyang giingon.
Sa panan-aw sa historicist, ang plano sa kaluwasan klaro o dayag alang sa tanan nga nagtuon niini (Habakkuk 2:2). Ang mga propesiya sa Biblia gilauman nga klarong matuman pinaagi sa dagan sa kasaysayan.
Kini nga posisyon klarong lahi sa ideya sa duha ka Romano Catholico nga teologo sa ika-16 nga siglo. Si Luis del Alcázar (1554–1613) nagsugyot nga ang mga propesiya sa Biblia simbolikong paghulagway sa mga panghitabo sa panahon sa manunulat (sa ato pa, sa layong kagahapon). Si Francisco Ribera (1537–1591) naman nag-ingon nga ang tanan nga propesiya matuman pa sa halayo nga umaabot.
Gisalikway sa mga Adventista kining duha ka posisyon ug nagpabilin sa historicist nga panan-aw nga ang mga propesiya sa Biblia natuman na ug magpadayon sa pagtuman sa kasaysayan. Ang Seventh-day Adventists nagtuo nga ang mga propesiya sa Biblia literal nga matuman sa kasaysayan niini nga kalibotan, nga magtapos sa Ikaduhang Pagbalik ni Jesu-Cristo.
Ang lig-on nga pagtuo nga ang Kasulatan ginadasig sa Dios, ang pagtuo sa progressive truth ug revelation, ang historicist nga pagsabot sa propesiya, ug ang madasigon nga pagtuon sa Biblia, mao ang pundasyon sa Adventist nga identidad ug espiritu.
Mga Panghitabo sa Kasaysayan nga Nakaporma sa Adventista nga Teolohiya
Daghang impluwensya ang nakatampo sa paglambo sa Adventist nga teolohiya, apan adunay pipila ka hinungdanong panghitabo sa kasaysayan. Usa sa labing klaro sa relihiyon sa North America mao ang Second Great Awakening. Kini nga serye sa mga revival nga miabot sa kinatas-an tali sa 1820s ug 1830s, maoy naglatid sa pundasyon sa Millerite revival (gitawag usab nga Advent Awakening).
Ang mga revivalist sama ni Charles Finney (1792–1875) naghatag og gibug-aton sa panginahanglan nga ang matag tawo maghimo og personal nga desisyon alang kang Jesu-Cristo. Ang altar call uban sa “anxious bench” sa atubangan nahimong ilhanan sa maong mga revival.
Sa maong panahon usab, ang Kristiyanidad sa North America mibulag gikan sa Calvinist Puritan nga doktrina sa once saved always saved, nga popular sa panahon sa kolonyal, ug miuswag ngadto sa mas demokratiko, Arminian, ug Wesleyan nga pamaagi, nga naghatag og gibug-aton sa personal nga pagpili sa matag tawo.
Kini nga demokratikong espiritu nahimong angay nga klima alang sa daghang politikal, sosyal, ug relihiyosong reporma nga naghulagway sa panahon nga nagsugod ang Seventh-day Adventist Church sa pag-organisa isip denominasyon. Sa maong panahon usab mikaylap ang Restorationism sa Amerika, ug ang mga Restorationist nagpakita usab og pagbantay ug pagduda sa organisadong relihiyon, hierarkiya, ug mga kredo.
Ang Pagkamugna sa Adventism
Si William Miller (1782–1849) mao ang pinakaduol nga hinungdan sa pagkamugna sa Adventism sa North America. Nagtubo siya sa Baptist nga pamilya, apan sa iyang pagkabatan-on midawat siya sa Deism. Sa ulahi nahimo siyang lider sa komunidad ug kapitan sa militia nga sa ulahi nalakip sa United States Army.
Human sa Battle of Plattsburgh (1814) mibati si Miller nga giluwas sa Dios ang iyang kinabuhi. Kini nagdala kaniya sa pagpamalandong sa iyang espirituwal nga kahimtang ug sa iyang pagkakabig. Sa iyang pagtuon sa Biblia, iyang giingon nga “sa kang Jesus nakakita ako og usa ka higala.”
Si Miller migamit sa Baconian Scottish Common-Sense method, nga nagpasabot nga ang Biblia naghubad sa iyang kaugalingon. Sa iyang pagtuon, midangat siya sa konklusyon nga mobalik si Cristo “mga tuig 1843.”
Sa ulahi, ang uban Millerites nagpaabot nga moabot si Cristo tali sa Marso 21, 1843 ug Marso 21, 1844. Sa ting-init sa 1844, si Samuel Snow nagpunting sa Adlaw sa Pagpasaylo (Day of Atonement) sa kalendaryo sa mga Judio nga mahulog sa Oktubre 22, 1844.
Sa maong adlaw nagpaabot ang mga magtutuo sa Ikaduhang Pagbalik ni Cristo. Nag-ampo sila, nag-awit, ug nag-awhag sa uban nga magandam. Apan wala miabot si Cristo, ug sila grabe nga nasagmuyo. Sumala sa paghinumdom ni Hiram Edson, “Naghilak kami ug naghilak hangtod misubang ang adlaw.”
Bag-ong Pagsabot Human sa Great Disappointment
Human sa ilang kasagmuyo, ang unang Sabbatarian Adventists nagpadayon sa mas lawom nga pagtuon sa Biblia. Usa sa pinakahinungdanong panghitabo mao ang panan-awon ni Hiram Edson, diin iyang nasabtan nga si Cristo mibalhin gikan sa Balaang Dapit ngadto sa Labing Balaang Dapit sa langitnong sangtwaryo.
Kini nagdala sa bag-ong pagsabot nga ang paghinlo sa sangtwaryo dili mahitabo sa yuta, kondili sa langitnong sangtwaryo, diin si Cristo nagbuhat sa usa ka espesyal nga ministeryo aron mag-andam og katawhan alang sa Iyang pagbalik.
Sa laing bahin, usa ka grupo sa Washington, New Hampshire nakadiskobre sa doktrina sa ikapitong-adlaw nga Sabbath pinaagi kang Rachel Oakes Preston, usa ka Seventh Day Baptist. Ang ministro nga si Frederick Wheeler midawat niini human sa pagtuon sa Biblia.
Ang doktrina sa Sabbath misamot pa sa pagpakaylap pinaagi kang Joseph Bates, usa ka retiradong kapitan sa barko nga nahimong usa sa pinakalig-on nga tigpanalipod sa Sabbath.
Ang Panan-awon ni Ellen White
Sa Disyembre 1844, si Ellen Harmon (Ellen G. White), usa ka batan-on nga babaye sa Portland, Maine, nakadawat sa iyang unang panan-awon. Nakita niya ang usa ka hiktin nga dalan padulong sa langitnong siyudad. Sa sinugdanan sa dalan adunay kahayag nga gitawag nga “midnight cry,” ug sa tumoy niini nagtindog si Jesus. Ang mga tawo luwas basta magpabilin ang ilang mga mata kang Jesus.
Kini nga panan-awon naghatag og kusog sa mga magtutuo ug nagpalig-on sa ilang paglaum sa duol nga pagbalik ni Cristo.
Ang Lima ka Haligi sa Sabbatarian Adventist nga Teolohiya
Sa mga Bible conferences tali sa 1848 ug 1850, nag-umol ang lima ka pundamental nga doktrina sa Adventism:
1. Ang Ikaduhang Pagbalik ni Cristo
2. Ang Ikapitong-adlaw nga Sabbath
3. Ang kahimtang sa mga patay (dili imortal ang kalag)
4. Ang ministeryo ni Cristo sa langitnong santuwaryo
5. Ang gasa sa propesiya sa katapusan nga panahon
Kining lima ka doktrina gitawag karon nga “Five S Doctrines” tungod kay nagsugod silang tanan sa letra S:
- Second Coming
- Sabbath
- State of the Dead
- Sanctuary
- Spirit of Prophecy
Kini nga lima ka haligi nahimong teolohikal nga sentro sa Seventh-day Adventist Church, ug bisan pa sa padayon nga pag-uswag sa Adventist nga teolohiya, wala kini mobiya niini nga mga pundasyon.
Write a comment